Przewlekła obturacyjna choroba płuc to podstępna, przewlekła choroba, która poprzez ograniczenie przepływu powietrza przez drogi oddechowe prowadzi do nieodwracalnego inwalidztwa oddechowego.

Dr med. Piotr Dąbrowiecki, Specjalista chorób wewnętrznych, alergolog z Wojskowego Instytutu Medycznego Przewodniczący Polskiej Federacji Stowarzyszeń Chorych na Astmę Alergię i POChP

Przewlekła Obturacyjna Choroba Płuc (POChP) jest częstym schorzeniem, któremu można zapobiegać i które można skutecznie leczyć. W Polsce choruje na nią ponad 2 000 000 osób. Niestety, tylko 25% z nich ma rozpoznanie i wie, że u podstawy duszności i kaszlu, stoi ta podstępna choroba. Charakteryzuje się uporczywymi objawami ze strony układu oddechowego i ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe, wynikającymi z patologicznych zmian w drogach oddechowych i/lub w pęcherzykach płucnych, spowodowanych istotnym narażeniem na szkodliwe cząstki lub gazy. Choroba stopniowo prowadzi do inwalidztwa oddechowego i często jest przyczyną przedwczesnej śmierci.

Według danych WHO, na POChP cierpi 210 mln osób, a rocznie umierają z jej powodu ok. 3 mln ludzi. Choć jest to choroba, której można skutecznie zapobiegać, liczba jej przypadków na świecie będzie rosła, ze względu na nieustanną ekspozycję na czynniki ryzyka, z których najważniejsze to palenie tytoniu i oddychanie zanieczyszczonym powietrzem oraz starzenie się światowej populacji.

Przyczyny

POChP rozwija się głównie u osób po 40. roku życia, które palą tytoń lub paliły go w przeszłości przez wiele lat. Dotyka także osoby, które przez wiele lat oddychały zanieczyszczonym powietrzem.  Częściej chorują mężczyźni, choć różnice te w ostatnich latach maleją, w związku z rozpowszechnieniem nałogu palenia wśród kobiet oraz większą wrażliwością płuc kobiet na działanie substancji uszkadzających tkankę płucną. Palenie tytoniu jest przyczyną aż 80 proc. przypadków POChP w krajach rozwiniętych, w tym w Polsce. Za pozostały odsetek odpowiadają: oddychanie zanieczyszczonym powietrzem, zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz pomieszczeń mieszkalnych (m.in. z powodu palenia biomasy w otwartych paleniskach domowych czy starych piecach), ekspozycja na szkodliwe pyły, gazy i dymy w miejscu pracy oraz bierne palenie. Rzadko u podłoża choroby leży defekt genetyczny, w wyniku którego upośledzone zostaje wytwarzanie przez wątrobę alfa1-antytrypsyny. Dym tytoniowy lub inne wdychane toksyny, np. zanieczyszczenia powietrza określane jako cząstki stałe, podrażniają nabłonek oddechowy i powodują przewlekły stan zapalny w oskrzelach i płucach. Prowadzi to do zniszczenia miąższu płuc, włóknienia drobnych dróg oddechowych i utraty sprężystości płuc.

Objawy

POChP rozwija się przez wiele lat, nawet kilkadziesiąt, a towarzyszące jej objawy są często bagatelizowane przez osoby chore. Ponieważ są to w większości wieloletni palacze, uważają, że przewlekły kaszel, odkrztuszanie plwociny, duszność przy wysiłku są zwyczajną konsekwencją palenia. Tymczasem, wraz z upływem lat duszność zaczyna się pojawiać przy wykonywaniu coraz prostszych czynności, a nawet w spoczynku. Jest to objaw rozwijającej się niewydolności oddechowej. Przewlekły proces zapalny i niedotlenienie organizmu u chorych na POChP sprzyjają też rozwojowi innych schorzeń, w tym układu krążenia, układu kostnego (osteoporoza), mięśniowego, zaburzeń przemiany materii (zespół metaboliczny), zaburzeń psychicznych (jak depresja) i neurologicznych. Choroba zwiększa również ryzyko raka płuca.

Wczesne rozpoznawanie choroby jest warunkiem szybkiego podjęcia terapii, która może spowolnić rozwój POChP, zapobiegać jej zaostrzeniom, przedłużyć życie pacjenta i poprawić jego jakość.

Niestety, świadomość na temat POChP w społeczeństwie jest niska, dlatego pacjenci często zgłaszają się do lekarza w zaawansowanym stadium choroby.

Rozpoznanie choroby

Rozpoznanie POChP jest stawiane na podstawie wywiadu lekarskiego, badania przedmiotowego, spirometrycznego i radiologicznego klatki piersiowej. Badanie spirometryczne, które pozwala ocenić pojemność płuc i przepływy powietrza przez kolejne partie układu oddechowego, stanowi podstawę rozpoznania choroby. Światowa Inicjatywa Zwalczania Przewlekłej Obturacyjnej Choroby Płuc (GOLD) rekomenduje, by spirometrię wykonywać u każdej osoby, która ma objawy typowe dla POChP, w tym przewlekły kaszel, odkrztuszanie plwociny, nasilającą się z upływem czasu duszność, i która jest lub była w przeszłości narażona na czynniki ryzyka tego schorzenia. Spirometrię można będzie wykonać bezpłatnie w trakcie Dni Spirometrii 2019 – szczegóły na stronie www.astma-alergia-pochp.pl W ramach europejskiej kampanii HEALTHY LUNGS FOR LIFE. koordynowanej w Polsce przez Polską Federację Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergie i POChP spirometrię w ciągu kilku lat trwania kampanii wykonało ponad 60 000 osób a ponad 10 000 chorych otrzymało list do lekarza POZ z powodu stwierdzenia obturacji w badaniu spirometrycznym – większość z nich otrzymała następnie odpowiednie rozpoznanie i leczenie. W 2019 roku hasłem kampanii jest „Breathe Clean Air”. Oddychanie czystym powietrzem przyczynia się do poprawy stanu zdrowia u chorych z POChP.  W Polsce do hasła Oddychaj czystym powietrzem dodajemy kolejne „Zatrzymaj astmę i POChP”. Obecnie, na choroby obturacyjne płuc choruje ponad 6 000 000 Polaków. Wielu z nich nie wie o swojej chorobie. Nierozpoznana astma lub późno rozpoznane POChP skraca życie chorych o 10-15 lat.

Leczenie

W razie rozpoznania POChP podstawą terapii powinno być zerwanie z nałogiem palenia. W największym stopniu spowolnia ono rozwój tej nieuleczalnej choroby i jest jedynym – oprócz domowego leczenia tlenem – postępowaniem wydłużającym przeżycie pacjentów, którzy na nią cierpią. Ważne jest także unikanie ekspozycji na zanieczyszczenia powietrza, które w sezonie grzewczym często pojawiają się w atmosferze, którą oddychamy.

W farmakoterapii POChP najważniejszą rolę odgrywają wziewne leki rozszerzające oskrzela (przeciwcholinergiczne oraz beta2-mimetyki), a w dalszej kolejności wziewne glikokortykosteroidy. Leki te zmniejszają częstość zaostrzeń, łagodzą duszność i inne objawy choroby. Istotnym problemem w terapii POChP jest przestrzeganie przez pacjentów zaleceń terapeutycznych. Z badań wynika, że tylko 50 proc. osób cierpiących na to schorzenie stosuje przepisane leki zgodnie z zaleceniami i tylko jeden na 5 stosujących inhalator postępuje poprawnie na wszystkich etapach zażywania leku. Aby zwiększyć efekty terapii pacjenci z POChP powinni przechodzić instruktarz poprawnego stosowania inhalatorów. Powinien zrobić to lekarz, ale przeszkolona pielęgniarka lub farmaceuta także dobrze się sprawdza w roli edukatora. Bardzo ważne jest również dobranie inhalatora do potrzeb i możliwości pacjenta. A jeśli chory nauczy się z niego korzystać, niewskazane są nagłe zmiany w zakresie aerozoloterapii czy sposobu leczenia, gdyż mogą prowadzić do zaostrzeń choroby.

Kaszel i duszności to typowe objawy POCHP, ale mogą występować także u chorych na astmę. Co więcej około 20% chorych ma cechy obu tych chorób, wtedy leczenie przebiega trudniej i powinno być inicjowane i monitorowane przez specjalistę. Chorzy na POChP powinni również szczepić się przeciwko grypie i pneumokokom. U pacjentów z ciężką postacią choroby stosuje się tlenoterapię, a w zaostrzeniach nieinwazyjną wentylację mechaniczną.  Niezbędnym elementem terapii jest rehabilitacja oddechowa.

Podobne posty